« يادداشتهايي از استاد شهيد مرتضي مطهري»

"عبادت"

عبادت پوسته اي دارد و هسته اي ، قشري دارد و لبي ، پوششي  دارد و حقيقتي ، يعني پيكري دارد و روحي ، روح و هسته  و لب و حقيقت عبادت را انگيزه هاي روحي و حالات معنوي توأم با اين حركات و سكنات و اذكار و اوراد انجام مي دهد و اما پيكر عبادت عبارت است از مجموعي آداب و اذكار و حركات و سكنات و ازكار لفظي و ژست هاي بدني .          

استاد شهيد مطهري ، نهج البلاغه

عبادت نوعي عكس العمل عاشقانه روح است در برابر جمال و كمال خالق عظيم

استاد شهيد مطهري ، نهج البلاغه

" موعظه و تذكر"

موعظه و تذكر نوعي خاص از سخن است در مقابل حكمت و استدلال از جهتي و در مقابل خطابه از جهت ديگر. اما در مقابل حكمت است از آن جهت كه بر پايه استدلال نيست و براي اقناع عقل و فكر نمي باشد، بلكه براي اقناع و ارضاي قلب است و لهذا جنبه تعليم ندارد كه انسان بخواهد سخن تازه اي را كه طرف نمي داند به او ياد بدهد. موعظه ياد دادن نيست ، معلمي نيست و لااقل هدف اين نيست. موعظه تذكار است ، يعني متوجه كردن و متنبه كردن و تجسم دادن يك سلسله مسائل و مطالب است كه انسان مي داند ولي از آنها غافل است و روي آنها  را پرده اي از غفلت يعني انبوه انديشه هاي دنيايي گرفته است . قرآن كريم يك جا مي‌فرمايد : ادع الي سبيل ربك بالحكمة و الموعظة الحسنه. جاي ديگر مي فرمايد : و لقد يسرنا القرآن للذكر فهل مذكر و هم مي فرمايد: وذكر فان الذكري تتفع المومنين

        تذكر و مذكر هميشه لازم است و براي هركس ضرورت دارد. اميرالمؤمنين علي (ع) گاهي به بعضي اصحابش مي فرمود : پا شو موعظه كن . بديهي است كه شاگرد چيزي ندارد كه به استاد بگويد؛ معتذرمي‌شدند به اينكه ما در حضور شما چه بگوييم؟ علي مي‌فرمود:درشنيدن اثري است كه در دانستن نيست . از اين رو موعظه از نوع تلقين است و واعظ بايد قدرت تلقين داشته باشد ، و از همين رو از دل برخاستن موعظه و اينكه پيام روح گوينده باشد فوق‌العاده دخالت دراد، برخلاف تعليم.

از همين جهت است كه تعليم مستغني  از تكرار است ولي موعظه لازم است با تكرار . به عقيده بعضي از علما راز تكرار بعضي مطالب در قرآن اين است كه هدف قرآن از يك قصه تاريخي تعليم نيست، هدف موعظه و تذكر و تلقين است و لهذا يك مطلب تاريخي مثل داستان موسي مكرر در قرآن ذكر شده است.

         در اين جهت كه اساس كار بر توجيه احساسات است، خطابه نيز مانند وعظ است با اين تفاوت كه خطابه نيز مانند وعظ است با اين تفاوت كه خطا به براي تهييج احساسات است و موعظه براي ترقيق ، خطابه چشم عقل را تيز مي كند و موعظه باز ، هدف موعظه در توجيه احساسات اين است كه انسان را متوجه نقص كار خود و ملامت خود كند بر خلاف خطابه، موعظه جنبه دروني دراد خطا به جنبه بيروني

       اثر خطابه ها تهييج احساسات است به اينكه خشم طرف را ، سلحشوري طرف را ، غيرت و همت طرف را تحريك مي كند ، حس حميت و حمايت و يا اخلاق و احسان طرف را تحريك مي كند . ولي اثر موعظه به به نوعي ديگر تهيج احساسات است به حالت تأثر و تأسف از كوتاهي در عمل ، گذشتن عمر به بيهودگي و بوالهوسي ، غفلت ها و عدم توجه به مرگ و فناي دنيا و خوف از مهاول قيامت ايجاد مي كند.

يادداشت هاي استاد مطهري

                                                                                              ج هفتم از بخش الفباني

                                                                            382-383

تقديم به سرخ رخ سبز انديشه« استاد شهيد مرتضي مطهري»